คำเป็น และ คำตาย เป็นหลักการจำแนกคำในภาษาไทยตามลักษณะการออกเสียงและระยะเวลาที่ใช้ โดยมีเกณฑ์การสังเกตที่สำคัญดังนี้
คำเป็น คือคำที่สะกดด้วยมาตราแม่ กง, กน, กม, เกย, เกอว หรือคำที่ไม่มีตัวสะกดประสมด้วยสระเสียงยาว และสระอำ, ใอ, ไอ, เอา (จำง่ายๆ ว่า: นมยวง)
คำตาย คือคำที่สะกดด้วยมาตราแม่ กก, กด, กบ หรือคำที่ไม่มีตัวสะกดประสมด้วยสระเสียงสั้น (จำง่ายๆ ว่า: กบด)
สรุปหลักการจำแนกคำเป็น คำตาย
เพื่อความชัดเจน สามารถแบ่งการพิจารณาออกเป็น ตัวสะกด และ สระ ได้ดังนี้ครับ
1. สังเกตจาก "ตัวสะกด" เป็นหลัก
ให้ดูที่พยัญชนะตัวท้ายสุดของคำ (มาตราตัวสะกด)
คำเป็น สะกดด้วยแม่ กน, กม, เกย, เกอว, กง (หรือท่องว่า: นมยวง) เช่น กิน, นม, สวย, แมว, วิ่ง
คำตาย สะกดด้วยแม่ กก, กด, กบ (หรือท่องว่า: กบด) เช่น นก, มด, ธูป, เลข, ภาพ
2. กรณี "ไม่มีตัวสะกด" (แม่ ก กา)
หากคำนั้นไม่มีตัวสะกด ให้ดูที่ความยาวของเสียงสระ
คำเป็น ประสมด้วยสระเสียงยาว เช่น กา, ดู, เวลา, ใจ, ไป (รวมถึงสระ อำ ใอ ไอ เอา)
คำตาย ประสมด้วยสระเสียงสั้น เช่น กะ, ปะ, ดุ, เงาะ, สิ (ยกเว้น อำ ใอ ไอ เอา)